Затвор

Т. н. „Затвор“ е еден од најзагадочните објекти во Стоби. Се наоѓа веднаш јужно од Теодосијанската палата и бил откриен при ископувањата во 1931 и 1932 година. Неговото традиционално име се задржало до денес, но архитектурата на градбата не нуди убедливи докази дека таа навистина служела како затвор. Напротив, сè повеќе елементи упатуваат на можноста дека станува збор за храм.

Градбата имала две нивоа. На горното се наоѓале помала источна и значително поголема западна просторија. Во главниот простор се влегувало преку монументална двокрилна врата, широка околу 3 метри, со праг од розов мермер. На спротивниот крај се наоѓала издигната платформа, која во една подоцнежна фаза била проширена, а врз неа била поставена мермерна маса.

Токму ваквиот распоред е клучен за разбирањето на објектот. Помалата источна и поголемата западна просторија потсетуваат на pronaos и naos кај римските храмови. Доколку ова толкување е точно, градбата била храм издигнат врз висок подиум. На источната страна би се наоѓало пристапното скалиште, по кое се стигнувало до pronaos-от, а оттаму преку големата двокрилна врата се влегувало во главниот простор. Платформата на западниот крај можела да биде место за култна статуа, олтар или друга опрема поврзана со религиозните обреди.

Под горното ниво се наоѓаат две засводени полувкопани простории со посебни влезови од север. Веројатно токму тие биле причината градбата некогаш да биде протолкувана како затвор. Сепак, нивната намена останува непозната и ништо сигурно не покажува дека биле користени за затворање луѓе.

Првобитниот изглед на објектот сè уште не може целосно да се реконструира. Неговиот источен дел подоцна бил нарушен со изградба на улица, а археолошките истражувања таму не го достигнале најстарото ниво. Можно е токму под денешната улица да се зачувани остатоци од првобитното скалиште и пристапот кон градбата.

Објектот засега се датира широко меѓу II и IV век. Во неговата непосредна околина се откриени и повеќе наоди поврзани со Дионис. Тие не се доволни за да покажат кому евентуално му бил посветен храмот, но претставуваат интересна трага во обидот да се разбере религиозниот карактер на овој дел од градот.

Т. н. „Затвор“ затоа останува едно од најинтересните нерешени прашања во Стоби. Традиционалното име сè потешко ја објаснува неговата архитектура, додека толкувањето како храм нуди појасна слика за распоредот, монументалноста и значењето на градбата.

Археолошки лексикон